Paano kung ang lumilitaw ngayon bilang isang makapangyarihang larawan ng bansa ay hindi na ang anyo ng isang pamilyar na nilalang (katulad ng larawan ng isang mahal na ina, sa metapora ng ‘Inang Bayan’) kundi ang anyo ng isang multo? Ito ang nakakatawag-pansing proposisyon ng akdang ito (na nasa larangan ng natawag na post-colonial studies), ang imahinasyon ng bansa bilang isang minumultong entidad. Noong binisita namin ang munisipalidad ng Ampatuan (bilang paggunita sa naganap na masaker), nabanggit sa akin ng isa kung kasama na nakakwentuhan niya ang ilang bakwit tungkol sa pagmumulto sa lugar ng mga nasawi sa masaker. Sumagi ito sa aking isip ngayon habang binabasa ang akdang ito ni Peng Cheah.

Makikita kaagad dito sa maikling sipi ang proyekto ng akda:

Because postcolonial nationalist Bildung [edukasyon] draws a lot of its strength from narrative fiction, especially that of the bildungsroman, I focus in particular on the difficulties of narrating the postcolonial nation in contemporary Asia and Africa through readings of Pramoedya Ananta Toer and Ngugı wa Thiong’o. The uncontrollable recurrence of figures of ghosts and malignant prostheses in Pramoedya’s and Ngugı’s attempts to reincarnate the national organism indicate that something has gone awry with their projects. The national organism and the culture that was supposed to preserve its life and resurrect it are constitutively possessed by the neocolonial state and other phantomatic processes such as the global culture industry. This requires us to rethink the idea of freedom as the transcendence of finitude. I conclude by suggesting that the most apposite metaphor for freedom today is not the organism but the haunted nation.

Brett Buchanan, Onto-ethologies: The Animal Environments of Uexkull, Heidegger, Merleu-Ponty, and Deleuze (2008)

Tinalakay sa akdang ito (na magandang ikumpara sa akdang Zoogeographies) ang ilan pang pilosopikal na pundasyon nitong emergent discipline na tinatawag na animal studies o human-animal studies. Isa sa napaka-interesanteng palaisip at bayolohista sa larangang ito ang Alemang si Jacob von Uexkull, na sumulat ng klasikong akda na A Stroll Through the Worlds of Animals and Men (1934). Dapat itabi si Uexkull sa tatlong kilalang etolohistang ginawaran ng premyong Nobel (sa larangan ng medisina) na sina Karl von Frisch, Nikolaas Tinbergen, at Konrad Lorenz.

Magandang balik-tingnan, bilang kaugnay na larangan sa mga nabanggit na pag-aaral ng mga sangang direksiyon ng etolohiya, ang maikling sanaysay sa larangan ng human ethology na makikita kay Zdenek Klein, “The Ethological Approach to the study of Human Behavior” (2000).

Kuha ang mga larawan sa itaas mula sa dual relief/fact finding mission na ginanap noong ika-23 ng Enero, 2010 bilang paggunita sa nangyaring “Maguindanao (o Ampatuan) Massacre” noong Nobyembre (2009). Ang relief mission ay para sa mga bakwit ng lugar.

Dahil nasa daloy parin tayo ng pag-iisip sa ilang konsepto mula kay Agamben (tingnan ang mga naunang entries: 1, 2, 3), baka nga may lilitaw na pang-unawa kung itatabi natin ang ideya ng ‘deskripsiyon na walang pook’ sa pook ng Ampatuan, Maguindanao. Tila may ganitong paradox ang isang tukoy na pook: ang tindi ng isang pangyayaring nagaganap dito ay tila nagpapahulagpos sa simpleng pagiging payak na pook nito, at nagkakaroon ito ng kaugnayan sa mga unibersal na tema ng buhay (pansinin ang pangatlong larawan sa itaas: ang nakatayong kandila sa gitna ng massacre site, at ang ideya-panawagan ng justice). May mga pangyayari, kung gayon, na nagiging exemplum para sa matatayog na mga tema, kung kaya’t ang pook na kinaganapan nito ay parang nakakansela bilang simpleng pook–nagiging di-pook–sapagkat mas nangingibabaw sa harap nito ang konseptong pinapahiwatig ng pook/pangyayaring naganap: ang Pook ay nagiging Kahulugan, nagiging parang unibersal na ‘larawan na walang pook’ ang mas matingkad na bagay sa ating harapan. Ang bayan ng Ampatuan, Maguindanao–dala ng kahindik-hindik na pangyayaring masaker–ay naging paradigma ng ilang kaugnay na katotohang panlipunan (warlordism, kabulukan ng umiiral na estado, karahasan sa eleksiyon, at iba pa): ang Maguindanao ay hindi na lang isang partikular na pook ng dati nating iniisip na Maguindanao.

Sa Hegelyanong bokabolaryo, ang sensuous-particular na pook na ito ay kaagad isa ring (universal) Concept (Begriff, sa teknikal na gamit nito ni Hegel) na natanggal (nadestrungka) sa kanyang kinapopookang sityo. Mababanggit dito na pinag-iba ni Hegel ang natawag niyang ‘makulay na palabas’ ng sensuous here-and-now [des sinnlichen Diesseits] (ng Pook) at ang spiritual daylight of the present [den geistigen Tag der Gegenwart] (ng Konsepto).

Natukoy ni Agamben (tingnan dito ang naunang mga pagtalakay: Signature, Exemplum) ang tulang “Description without Place” ni Wallace Stevens (makikita sa kanyang akdang The Palm at the End of the Mind). Sa isang analohikal na kilos/metodo ng paglilikhang-kaalaman (na inaadhika ni Agamben para sa agham-pantao/panlipunan)–kung saan ang ugnayan ng mga (epistemolohikal na mga) bagay ay hindi na sa diyalektika ng partikular/unibersal (o ang ‘kabuuan’ at mga ‘nakapaloob’)–ano ang mangyayari sa mga ‘pook’ at ‘kabuuan’? Ang makikitang analohiya ng mga bagay ay nasa isipan lang ba ng isang nag-uusisa o totoong mga katangian ng obhetibong larangan sa ating harapan: sa ibang salita, nasa isip lang natin o nasa ginagalawang ‘pook’? Ang sagot ni Agamben ay: walang kahulugan ang tanong, dahil wala nang ‘pook’ sa konseptwalisasyong ito, tanging mga ‘paglalarawan na walang pook’:

If one asks whether the paradigmatic character lies in things themselves or in the mind of the inquirer, my response must be that the question itself makes no sense. The intelligibility in question in the paradigm has an ontological character. It refers not to the cognitive relation between subject and object but to being. There is, then, a paradigmatic ontology. And I know of no better definition of it than the one contained in a poem by Wallace Stevens titled “Description Without Place”.

May paradigmatikong pagka-mahiwaga (nasa istilo talaga ito ni Agamben) ang nasiping linya sa itaas, kahit pa amining makapangyarihan ang natukoy na larawang tumatayo dito sa pagkakaisa ng seeming at being sa tanda ng analogia: ang araw, sa matatag, nagngangalit nitong anyo, na hindi mo diretsang matitigan. Ganito ang umpisa ng nabanggit na tula ni Stevens:

It is possible that to seem–it is to be,/ As the sun is something seeming and it is.

The sun is an example [exemplum, sa konteksto ng pagkasipi]. What it seems/ It is and in such seeming all things are.

Nasa daloy pa rin tayo ngayon ng naunang pagtalakay sa ilang mahahalagang punto ng akda ni Agamben. Narito ang isang sipi sa konseptwal na pagkakaiba ng exemplar at exemplum sa Romanong kaisipan, sa pagkatalakay ni Sextus Pompeius Festus:

The exemplar can be observed by the senses (oeulis eonspieitur) and refers to that which one must imitate (exemplar est quod simile faeiamus). The exemplum, on the other hand, demands a more complex evaluation (which is not merely sensible: animo aestimatur); its meaning is above all moral and intellectual. The Foucauldian paradigm is both of these things: not only an exemplar and model, which imposes the constitution of a normal science, but also and above all an exemplum, which allows statements and discursive practices to be gathered into a new intelligible ensemble and in a new problematic context.

Basahin nating muli ang huling mga linya ng sipi. Exemplum: pagpapakita o pagbabanggit ng isang natatanging “halimbawa” (para sa isang tukoy na punto o katotohanan) kung saan ang ‘halimbawang’ ito ay nagbubukas ng posibilidad upang matipon sa isang bungkos–sa isang bagong pananaw–ang ilang mga obserbasyon at mabuksan ang isang bagong katanungan. Ang exemplar/exemplum, samakatwid, ay kaibahan ng pagbibigay-halimbawa sa puntong: (a) modelo o canon na maaaring gayahin (upang mabuo ang isang disiplina o agham); at, (b) pananaw-na-nagbubukas-ng-mga-tanong. (Maitatanong rin sa puntong ito kung anong mga kaisipan ang mabubuksan sa pag-aaral ng etimolohiya ng ating salitang Tagalog na “halimbawa” at Bisayang “pa-nanglit-an” = (n)anglit = sanglit bilang kapwa ‘kadahilanan’ at ‘ehemplo’. Maaaring usisain ito sa ibang panahon.)

Ibig sabihin, ang itinaas na halimbawa (isang ispisipiko, natatanging pangyayari o bagay: ‘titigan itong x‘, sasabihin ng isang pagbibigkas-na-nagbibigay-ng-halimbawa) ay hindi iniharap sa ating pagtitig upang tingnan ito bilang ‘isang representasyon’ (tumatayo para sa mas malawak na penomenon) o di kaya ay upang hikayatin tayong gayahin ito bilang ‘modelong bagay o kilos’. Ang itinaas na halimbawa ay binigyang-diin o masinsinang pinili dahil nagbubukas ito kapwa ng isang tukoy na pananaw (tungkol sa ‘bagay’ na inuusisa)–kumbaga, may kapangyarihan ang ‘halimbawa’ upang maipon sa isang balangkas ang maraming naunang mga obserbasyon–at ng mga bagong katanungan o problematiko. Mangyari pa, ang natukoy na halimbawa (isang x) ang siya na rin mismong nagpabuo o nagpalitaw sa isang bagong ‘bagay’ (na siya na ngang tinititigan o tinatanaw = isang pag-tanaw o ‘pananaw’) na siya na ngayong inuusisa. Ang exemplum ay maaring tingnan, kung gayon, na parang isang ‘pagpitas’ na ‘lumilikha’ mismo sa ‘bagay’ na pipitasin: sa pagpili sa isang bagay (ang itinaas na ‘halimbawa’) bilang isang exemplum, may mga bagong bagay at katanungan kang namamalayan na hindi mo pinagkakaabalahan noon: kaya parang may bagong ‘bagay’ na nabubuksan bilang pananaw at katanungan, isang paradigma.

Kaya, dagdag-eksplikasyon ni Agamben, ang pagbibigay ng isang “halimbawa” (sa istilong paradigm) ay paglampas sa aporia ng induksiyon (partikular tungong unibersal) at deduksiyon (unibersal tungong partikular), sapagkat ang daloy nito ay ‘mula sa partikular tungo sa ilan pang mga partikular’:

The locus classicus of the epistemology of the example is in Aristotle’s Prior Analytics. There, Aristotle distinguishes the procedure by way of paradigms from induction and deduction. “It is clear,” he writes, “that the paradigm does not function as a part with respect to the whole [hos meros pros holon], nor as a whole with respect to the part [hos holon pros meros], but as a part with respect to the part [hos meros pros meros], if both are under the same but one is better known than the other.” That is to say, while induction proceeds from the particular to the universal and deduction from the universal to the particular, the paradigm is defined by a third and paradoxical type of movement, which goes from the particular to the particular.

Sa isang kilos na nagtutuhog o nagtatabi-tabi, dala ng analohiya, ng isang partikular sa isa pang partikular ay nalilikha ang isang bagong ensemble (kalipunan ng mga natipong bagay) na nagbubukas ng bagong problematiko sa praktika ng isang disiplina. (Maihahalintulad ang puntong ito, kung gayon, sa konseptong singular universal ni Hegel.)

The Signature of All Things: On Method (2009)
Signatura Rerum: Sul Metodo (2008)

Tinalakay ni Agamben sa akdang ito ang ilang konseptong naunang napatingkad ng mga pag-aaral ni Michel Foucault: episteme, archaeology, at paradigm (na kadalasang iniuugnay rin sa klasikong pag-aaral ni Thomas Kuhn, The Structure of Scientific Revolutions). Mas binigyang-diin dito ni Agamben ang paglilinaw hindi lang sa radikal na pagkakaiba ng konseptong paradigm ni Foucault at Kuhn kundi, sa mas interesanteng punto, sa pagkakaiba ng istilo ng pag-alam ng isang analohikal na paraan kumpara sa kasalukuyang namamayaning pag-isip na ang matatag, maka-agham (kahit pa sa agham-panlipunan) napag-alam ay laging usapin ng tensyong induktibo/deduktibong paraan. Narito ang anim na puntong binigyang-diin ni Agamben sa kapitulong “What is a paradigm”:

1. A paradigm is a form of knowledge that is neither inductive nor deductive but analogical. It moves from singularity to singularity.
2. By neutralizing the dichotomy between the general and the particular, it replaces a dichotomous logic with a bipolar analogical
model.
3. The paradigmatic case becomes such by suspending and, at the same time, exposing its belonging to the group, so that it is
never possible to separate its exemplarity from its singularity.
4. The paradigmatic group is never presupposed by the paradigms; rather, it is immanent in them.
5. In the paradigm, there is no origin or archei every phenomenon is the origin, every image archaic.
6. The historicity of the paradigm lies neither in diachrony nor in synchrony but in a crossing of the two.

Magandang pagmunihan ang sinabing ito ni Agamben: ang pagkakaiba ng ‘analohikal na lohika’ kumpara sa ‘lohika ng metaporikal na paglilipat (kahulugan o ideya)’:

Paradigms obey not the logic of the metaphorical transfer of meaning but the analogical logic of the example. Here we are not dealing with a signifier that is extended to designate heterogeneous phenomena by virtue of the same semantic structure; more akin to allegory than to metaphor, the paradigm is a singular case that is isolated from its context only insofar as, by exhibiting its own singularity, it makes intelligible a new ensemble, whose homogeneity it itself constitutes. That is to say, to give an example is a complex act which supposes that the term functioning as a paradigm is deactivated from its normal use, not in order to be moved into another context but, on the contrary, to present the canon-the rule-of that use, which can not be shown in any other way.

Masasabing pagtatangka rin ang akdang ito na bigyang pagkakaiba ang metodong ginagamit ni Agamben sa metodo ng isa sa kanyang mga intelektwal na bayani na si Foucualt. Mahalagang sipi para sa puntong ito ang kanyang sinabi sa pambungad ng akda tungkol sa pangangailangang isa-tema ang mga nakabaon, di-na-pinag-uusapan ngunit pundamental na mga batayan ng isang kaisipan:

Moreover, every inquiry in the human sciences–including the present reflection on method– should entail an archaeological vigilance. In other words, it must retrace its own trajectory back to the point where something remains obscure and unthematized. Only a thought that does not conceal its own unsaid–but consantly takes it up and elaborates it–may eventually lay claim to originality.

[Walk Away] [The Fallen]