Kalabaw ang nagpapaikot sa mekanikal na ligisan ng tubo upang mapiga ito, katasin, mapa-ferment, at maging inuming palek (Tag., alak) ng mga Ivatan.

Sinamahan ko si Junjun Fabre ng sityo Diora sa kanilang pastulan ng kalabaw sa bulubunduking bahagi ng Mahatao upang mapuntahan ang kanilang parsela ng tubuhan at ang lugar ng kanilang ligisang mekanikal. Isang binatilyong mataw si Junjun, anak ng isa sa mga matandang pamilya ng Diora.

Mapapansin na isang karaniwang kaayusang pamumuhay ng mga Ivatan ang sabay maging mangingisda at maging magsasaka. Halimbawa, isang mangingisdang mataw si Junjun tuwing kapanahunan ng migratoryong dorado (sa panahong Tag-Araw, Marso hanggang Mayo), at nagtatrabaho naman sa bukid (nagtatanim ng tubo, ubi, at mga gulay) sa kalakhang bahagi ng taon.

Sa ganitong paraan natututo sa trabahong mataw ang anak ng mangingisdang Ivatan: mula sa maagang preparasyon upang pumalaot hanggang sa pagdaung balik mula sa pangingisda ng dorado (arayu) at hanggang sa paglilinis ng isda upang maibilad, halus laging nasa tabi ng isang mataw ang kanyang lalaking anak, tumutulong at nag-oobserba.

Isang makitid ngunit ligtas na lagusan papalaot ang praktikal na kahulugan ng vanua para sa isang mangingisdang mataw ng Batanes. (Mga naunang posts: Tataya sa vanua, Pagdaung sa vanua.)

Ala-una ng hapon, padaung na sa vanua ang mga mangingisdang mataw ng Diora.

Pansinin ang tila single-file na pagpasok ng mga tataya sa makitid na pasilyong-dagat ng daungan, na siyang pinaka-katangian ng isang vanua ng Batanes. Alam ng mga mangingisdang mataw kung saang bahagi ng look ligtas dumaan upang idaung ang kanilang mga tataya: sa mabato at maalon na look, may isang makitid na lagusan kung saan, dahil sa kumparatibong lalim ng bahaging ito–ngunit halus isang dipa lamang ang luwag–ay bihirang bumabagsak ang mga malalaki’t papahampas na mga alon, at kaya di-gaanong nanganganib na tumaob ang papalaot o padaung mang tataya. Ito ang pisikal na aspeto ng tinatawag na vanua ng mga Ivatan: isang pili, pambihirang katangiang heyograpikal ng isang look kung kaya’t inaalagaang mabuti at ginagawan ng panahunang ritwal (mayvanuvanua) hanggang sa kasalukuyan ng mga mataw ng Diora.

Ala-siyete ng umaga, ika-18 ng Marso, 2010. Pagsasaayos ng ilang kagamitan bago pumalaot sa bangkang tataya sa vanua ng Diora, Brgy. Uvoy, Mahatao, Isla ng Batan.

Andrew Sayer, The Moral Significance of Class (Cambridge University, 2005) Tingnan rin ang mga link sa ilang akda ni Erik Olin Wright.